CNA ah mino a thong leng an luh caah CNA ralkap hi a hlan nakin tampi an karh ve!

CNA le CDF: An Hmuitinh Cu Pakhat
========
Khuapau dohthlennak ah kan hriamtlai hna a simi CNA le CDF an i funtom khawh lomi hi a poi cemmi a si ko rua! Zapi zaran nih kan hmuh khawh tawk hmanh ah an i funtom khawh lonak a lang ngai i a chunglei ah cun a zual ngai lai ti a fiang.

CNA hi kum 34 chung hriam a tlai cangmi an si caah raldohnak, hriamnam hmannak le ralkap ukhruainak ah hmuhtonmi tampi an ngei cang. Phungphai fekfuan he an kal kho. Asinain chanthar fimthiamnak ah an chanbau. Khuapau dohthlennak a chuah hnuin CNA ah mino a thong leng an luh caah CNA ralkap hi a hlan nakin tampi an karh ve.

CDF a dirnak cu kan theih cio bang kum 1 fai lawng a si rih. Raldoh le hriamnam kongah an chambau i ukhruainak ah CNA tlukin an fekfuan rih lo. Asinain CNA nakin an tam deuh i chanthar fimthiamnak ah an sang deuh ve. Cu hrawnghrang lawng cu CNA le CDF an i dannak a si ko.

A biapi bik a simi an hmuitinh cu pakhat a si. Asinain an i funtom kho lo. I funtom kho hna seh law zeitlukin dah hmual a ngeih hnga! Chanthar raldohnak hriamnam tam deuh cu chantahr fimthiamnak lo cun hman khawh an si lo. Cu ve bantukin chanthar fimthiamnak ngeih len ko zongah raldoh ningcang thiam lo ahcun a si kho fawn lo. Cu zawn te ah cun CNA le CDF hi an i funtom a herh tuknak a si. An santlaihnak zawn fonh khawh kha ṭhannak cu a si. Cu nih cun santlaihlo nak zawn kha a khuhchih tawn.

CNA le CDF an funtom khawhnak dingah remh a herh tiah ka ruahmi pathum an um. Cu hna cu! PAKHATNAK: Ramleng mipi kan i funtom hmasa a herh. Ramleng mipi kan dirhmun zoh tikah phu 3 in kan um. CNA a ṭanhmi, CDF a tanhmi le CNA he CDF he a ṭanhmi tiin! CNA a ṭanh lomi hna hi Laitlang an rak um lioah CNA cungh lungfahnak, ngaihchiatnak a rak ngeimi hna deuh an si.

CNA a tanhmi le CDF lawng a ṭanhmi hna hi CNA he CDF he a ṭanhmi hna sinah kan i funtom a herh. Hriamtlai he tlailo he kan dihlak in kan duhmi cu uknak ṭhalo tei kha a si ko. Cu uknak ṭhalo kan tei khawhnak dingah cun kan i funtom a herh.

PAHNIHNAK: CNA nih an rak ngeih ciami pawlisi (policy) an remh a hau! CNA le CDF an i funtom khawhnak a ruang tampi a um ko lai nain a biapi bik cu CNA pawlisi a si tiah ka ruah. Zei zawn theng dah a si ti cu ka sawh kho lo nain bia ka halmi hna tam deuh nih CNA pawlisi ah CDF an i tlum khawh lonak zeimawzat a um tiah an chim.

I funtom khawhnak dingah a biapi bik cu pawlisi a si. Kan hmuitinh aa khah ko zongah kan pawlisi aa dan tuk ahun hmunkhat ah kalṭi a har. CNA nih an pawlisi ṭha tein an zoh ṭhan i CDF zong an i tlum khawh nakhnga a herh ningin an remh a hau ti hi ka hmuh ning a si.

PATHUMNAK: CDF nih CNA an hmuh hna ning lungput thlen a hau. CNA cu hriam an tlaihnak sau cang hmanh seh law mipi nih kan rak dirkamh khawh hna lo caah fimthiamnak le hriamnam in an thazang a der. CNA ralbawi zuri pakhat hnih ruangah an limhang a zornak a tampi. Cu zawn ah cun CDF hruaitu hna nih CNA hi fuhpanh awk ṭha in an hmu hna lo ti hi ka hmuhning a si.

Cu lungput cu kan thlen a herh. CNA zong an chambaunak a tampi ko lai. An ralbawi lakah zuri le ṭha tein a um duhlomi zong an um ve ko lai. Asinain cu ruangah cun CNA kha niam tuk in hmuh awk an si lo. CDF nih an ngeih lomi ṭhatnak tampi CNA nih an ngeihmi a um ve.

Ramleng mipi kan i funtom lai. CNA nih remh a herhmi an i remh lai. CDF zong nih thlen a herhmi an thlen ve lai. Cuticun kan thazang aa fonh lai i kan hmuitinh a simi uknak ṭhalo cu kan tei lai. Salai CP Lian (CEO, The Chin Post)

CDF nih CNA an luh duhlonak bik a si rua ka timi cu Military training zong si ah Discipline zong si ah zulh phung tha te an nei, khikhi zulh ai harh dingmi pawl nihcun an ngamh lai lo. CNA an um a si ahcun mah peng tlang dawtnak lawng a um kho lai lo. An peng tlang lawng dawtnak an neihmi khi a hmetukmi dawtnak si. CJDC I a chuakmi zong khi mah peng tlang deuh in an I hruai caah si ko. CDF cu zulh phung tha te an nei kho rih loh.

CDF nizan tih ni te ah a dir mi hna le CNF/A Kum tampi CDF dir hlan ah a dir i a tuan cang mi CNF/A cu CDF he thah chunh tlak zong si lo.CDF hi an um lo in CNF/A ah i fonh law2 hna sehlaw tha deuh cu hlan vialte CNF/A lawng pei an um ko cu.

Hi vialte lengah zapi nih kan theithiam deuh rua lo ka timi cu; CNA cu national level in teinak hmuh i Federal Democracy rampi ser kha a si. CDF cu local defence a si. Khi zawn te a CDF pawl nih mah le pengtlang chung cawlcanghnak caah CNA kha local CDF duhning hoih lawngte in thutdir cawlcanghter an duh tawn mi khi a poi ngai. Local defence a thawn cu a herh tuk nain cu a thawngmi vialte thazaang cu kan fonh khawh Tung lo ahcun defensive lawng in cun Chin State pi cu kan la kho bal lai lo.

CDF le CNA an ni fonh khawh dingin cun mipi nih CDF caah zeihmanh kan tuah lo ahcun fawite in an ni fonh lai cun mipi dihlak nih CNA/F lawng thazaang kan pek khawh nak dingah cun CNF/A hruaitu pawl khi an ni thleng i pengtlang kip nih kan ni ngeih mi hna kan mifim le kan hruaitu tha deuh pawl khi CNF an tuan dih aherh ve.

Funtomnak hi Ramleng hruaitu, ramcung CDFs hruaitu le Supporters hruaiitu pawl kaa lawng ah a um i, an lungchung ah funtomnak tak tak an duh cio hna lo.. Funtomnak dg ah meeting voi 100 leng tuah hau phun dg in a um..thenkhat CDF hruaitu hna zg President, Vice- President, Defense Secretary, C1, B1 commander ti ban tuk an title kha a tlau sual lai ti an ohan. Taktak ngai lo cun Battalion commander sinak ah hin, Kawl ralkap hmnah khi Lieutenant Colonel (Dotiya Bohugyi) rank pei an si cu…an service khi a tlam bik kum7,8 tal a hau. US hna cun kum 12 cung lawng nih a ngahmi a si…si hman CNF upa ceukhat zg mino hmunma pek thiam a biapi ve ko.

𝐕𝐚𝐧𝐥𝐚𝐰𝐧𝐠 𝐤𝐚𝐡𝐧𝐚𝐤 𝐤𝐚𝐧 𝐧𝐠𝐞𝐢 𝐦𝐚𝐰? 𝐍𝐠𝐞𝐢. 𝐙𝐢𝐚𝐡 𝐯𝐚𝐧𝐥𝐚𝐰𝐧𝐠 𝐤𝐚𝐧 𝐭𝐡𝐥𝐚𝐤 𝐧𝐞 𝐥𝐨? 𝐇𝐞𝐥𝐢𝐜𝐨𝐩𝐭𝐞𝐫 𝐥𝐞 𝐕𝐚𝐧𝐥𝐚𝐰𝐧𝐠, 𝐫𝐚𝐥𝐤𝐚𝐩 𝐝𝐨𝐧𝐠𝐡𝐧𝐚𝐤 𝐭𝐡𝐚𝐳𝐚𝐚𝐧𝐠; Kum (2) tlin hlan ah Kawl ralkap nih tlangcung hmun lawngah sakhan (90) renglo an zaam tak, CDM a tuahmi palik le ralkap 10,000 renglo an phan cg. Cu tikah, vanlei raldoh lawng biatak in an tuak cg. 2021 kum cheu tiang kha cu ralkap nih helicopter le vanlawng hman hi ai nauthat pah, ti si. Ralbawi pawl zong vanlei raldoh hmanh kan ot rih lo ti phun in anmah le anmah hna ngamnak an i pe. Asinain, Sagaing, Kayah, le Karen ah biatak tk in kum dongh hlan ah a hman.

Kum 2022 hna ahcun IDP umnak, KIO kumpi lawmhnak tbk mipi umnak hna ah a van hman. Mah nih hin ralkap duhsah in an thazaang a der mi a langhter. Sagaing ummi Pale PDF hruaitu Bo Naga hna nih cun vanlawng le helicopter ngei hna hlah sehlaw, ke raldoh pawl cu a zei hmanh ah kan rel ti hna lo tiah interview tam ngai ah chim len cang.

𝐙𝐞𝐢 𝐛𝐚𝐧𝐭𝐮𝐤 𝐯𝐚𝐧𝐥𝐚𝐰𝐧𝐠 𝐤𝐚𝐡𝐧𝐚𝐤 𝐝𝐚𝐡 𝐤𝐚𝐧 𝐧𝐠𝐞𝐢𝐡? A fawinak cun ka theih ve lo (theih zongah ka chim lem lai lo). CNF zong nih kan ngei an ti, NUG zong nih kan ngei ti si. Asinain, kan ngeihmi hi ka theihnnig ah manual kahmi pawl an si. A fawinak cun, zaran ruahmi kuan-dawi-hmang (MANPADS) hi a si lo. Zaran van theih ding ahcun, manual pawl hi a khen a har ngai, kuan-dawi-hmang (MANPADS) cu amah a phak khawhnak pe a zuammi cu a khen ngawt (vanlawng nakin helicopter hi a khen fawi chinchin). Cu tikah, mipi nih zei tuaktan loin miphun ralkap kha van mawhchiat fawi ngaite.

𝐀𝐡𝐨 𝐬𝐢𝐧 𝐝𝐚𝐡 𝐊𝐮𝐚𝐧-𝐃𝐚𝐰𝐢-𝐇𝐦𝐚𝐧𝐠 𝐤𝐚𝐧 𝐜𝐚𝐰𝐤 𝐥𝐚? 2021 kum dongh hrawng khan Kawlram ramkhelcuan miphundang pawl nih vanlawng kahnak bawmh an herh timi duhsah in an aw an chuah. A bikin ralkap nih ralzaam pawl an I dupnak Karen Lay Kay Kaw bomb an thlak hrawng khan an au thang chin. Vanlawng kahnak hi US/NATO le Russia deuh nih hriamtlai phu pawl hi rak bawmh a si.

Kawlram hriamtlai phu ah confirm khawhmi cu Wa (UWSA) hi a si. A fawinak cun China nih, Kawl ralkap duh paoh tuah khawh lo sual ah tiah Wa hi ai zuat. Acheu nih KIA le TNLA nih China ser Kuan-Dawi-Hmang an ngei ti si. Ralkap nih TNLA thilri an rak tleih lio ahkhan China sermi vanlawng kahnak cu an rak langhter bal. KIA nih helicopter an rak thlak bal, asinain Kuan-Dawi-Hmang (MANPADS) in an thlak timi record ah um lo. Ka theihning ah China nih duhpaoh a control khawh lomi hriamtlai pek a duh lo, a bikin NUG le nitlak lei cozah ai neihniam mi cu a duh chinchin lo.

Cu tikah Russia le China sin cun NUG siseh, tlangcung hriamtlai siseh cawknak lam a um lem lo ti ding si. A fawinak cun cawk nakding adang lam phun (2) hi kawl si rua tiah ka ruah. Pakhatnak ah, black market (biana ah, Arab lei hrawng hriamtlai bu sinah man fak ngang in second-hand cawk). Pahnihnak cu US/NATO sin in cawknak I zuam. A pakhatnak hi ka fiang tk lo caah a hnu deuh kong ka ttial la.

𝐙𝐢𝐚𝐡 𝐜𝐚𝐰𝐤 𝐚 𝐡𝐚𝐫? Vanlawng kahnak (kuan-dawi-hmang) hi a man in cun chei lo nakding um lo. Biana ah, China tuahmi FN-6 hna khi cu USD 60,000-90,000 lawng a si. Asinain, zuar an kham ngai, a bikin cozah si lomi hriamtlai bu sinah. A ruang cu US siseh, USSR siseh hriamtlai bu pawl kha anmah le mah rak dohnak ah an rak pek i a hnu ah buainak tam pi chuak. A bikin, mipi citmi vanlawng kah le thlak an tam. US cozah nih a thanh ning ah vawleicung ah kum 1975 in nihin tiang ah MANPADS hman in mipi citmi vanlawng (40) kah an tong, (28) an puak, (800) renglo an thih, ti si.

Cu tikah a bawmtu ttuanvo an ngei. US cozah cazin ning ah, MANPADS hi vawleicung ah license he a chuak khomi ram (20) hrawng lawng an si, nain (57) hriamtlai bu nih MANPADS hi an ngei ti si. Russia hi hriamtlai pawl a pe bik tu an si tiah an ti. Asinain, US lila zong USSR pawl a rak dohtu Afghanistan hriamtlai phu a rak bawmh hna i cei lak tein a rak i chuah sual ve. A donghnak ah anmah pekmi in anmah lila tu kah an tong tthan. Cu tikah, MANPADS hi bawmh dingah thil tampi an zoh, cu lakah Kawl hriamtlai pawl caah biapi mi pahnih ka van langhter.

𝟏) 𝐀𝐧 𝐭𝐞𝐢 𝐭𝐚𝐤𝐭𝐚𝐤 𝐥𝐚 𝐦𝐚𝐰 (𝐆𝐚𝐦𝐞-𝐂𝐡𝐚𝐧𝐠𝐞𝐫 𝐬𝐢 𝐥𝐚 𝐦𝐚𝐰?) A fawinak cun nitlak lei ram nih kan ramkhel kong an fiang ngai ko, phuning lo in ralkap nih nawl a lak zong an fiang. Ralkap nih mipi a thahning zg an fiang ngai ko. Cun, NUG hi Kawl ralkap hruaimi SAC nakin a ttha deuh tuk timi zong 100/100 an fiang. Asinain, NUG nih zeitluk in dah hmunhma a lak, mah bawmhnak nih zei tiang dah a thlen lai timi kha an tuak ngai tiah ka ruah. A fawinak cun, pe hna usih law NUG nih Kawl ralkap a tei taktak lai maw timi.

Biana ah, a tei lo sual ahcun hriamtlai in an um peng lai tikah rak ka pe tthan uh ti kha a ngah ti hnga lo, zei bantuk lawngah dah hman ding timi kha a control kho hna lai lo. Adonghnak ah Kawlram lei vanlawng zuam kha ttihnung a chuak la. Mah pawl hi an tuak ngai tiah ka ruah. Asinain, NUG le tlangcung hriamtlai hi bawm usih law game-changer si la timi cu an zumh ngai lai tiah ka ruah.

𝟐) 𝐀𝐧 𝐈 𝐡𝐫𝐮𝐚𝐢𝐧𝐢𝐧𝐠 𝐟𝐞𝐤 𝐦𝐚𝐰? (𝐜𝐡𝐚𝐢𝐧-𝐨𝐟-𝐜𝐨𝐦𝐦𝐚𝐧𝐝) Biana ah pe hna usih law hmailei pi tiang ttuanvo an la kho la maw? Ahodah kan pek la? timi pawl hi anmah caah cun a buai cem rua ka ti. NUG hi opposition cun theih a si. Asinain, NUG hi mipi nih zeitluk an bawmh, NUG nih PDF pawl zeitluk a control khawh, EAO pawl NUG cungah zumhnak zeitluk an ngei timi pawl hi a si rua ka ti. A pakhatnak simi mipi nih NUG cung an thachuah ning kong ahcun an caah biahal um lo tiah ka ruah. Asinain, NUG nih PDF pawl cungah a nawlngeihnak hi an tuak ngai rih. Cun a cheu cu NUG kuttang ah a um rih lomi an um.

Biana ah, mipi an tuar tknak Sagaing khi vanlawng kahnak pek dingah ramdang nih an zohmi cu Sagaing PDF khi NUG nih zeitluk in dah a control khawh timi si hnga. Zaran tuak bantuk in an tem tk timi theng si ti lai lo. A fawinak cun bawmh ding phun khi siseh law, dirhmun a fekmi, sau ngaite a rak i hruai cangmi CNF, KIO, le KNU tbk pawl khi an tuak hnga. Asinain, anmah caah biahalnak chuak kho tthan mi cu ralkap cozah tei hna sehlaw anmah le amah kar ah cozah ser ding sinpi hlah sehlaw teh timi zong um hnga.

𝐂𝐡𝐢𝐧𝐜𝐡𝐢𝐚𝐡: Hi bawmhnak kongah nitlaklei foreign policy le China factor ka telh ti lo. Kan mipi nih theih herh deuh le zeitindah kan tthan tti khawh la timi focus in ka ttial. Credit: Lian Bawi Thang

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*