Minthang mi minung 15 cu zarhkhat chung ah meithal in kah an si!

Minthang mi minung 15 cu zarhkhat chung ah meithal in kah an si!
=========
Thawai pengkomh ah SAC ralkap bawmchantu, leirawitu(dalan) tiah a min thang mi minung 15 cu zarhkhat chung ah meithal in kah an si. Cu chung ah cun minung 12 an thi, tiah theih a si.

Cu thil cu March 27 in April 10 zinglei tiang ah a cang mi a si i, cu chung ah cun Lawnglung peng ah a tam bik thah a tong mi an si. Yephyu peng le Thawai pengzong ah thah a tong mi an um.

Thawai pengkomh mizapi vengtu ralkap hna nih SAC ralkap kuttang rianṭuantu khuabawi, leirawitu(dalan) le pyusawthi hna cu a rannak in an rian ngoltak ding in ralrin an pek hna caah cheukhat SAC ralkap rianṭuantu khuabawi hna nih cun an rian an dinhtak, tiah theih a si.

Paletwa Ah Thong Tla Mi Minung 27 Cu Sittwe Tong Ah Kuat An Si: Chin ramkulh, Paletwa ah phungrelnak 505(a) in thong thlak a tong mi minung 27 cu Sittwe thong ah kuat an si, tiah an chungkhar hna sin in theih a si. April thla hramthok ah Paletwa peng biaceihzung nih anmah le sining cio in bia a khiahpiak hna i April 7 zaan ah Sittwe thong an phan, tiah theih a si.

“Thong tla mi hna hi anmah sual ruang i thong thlak mi an si ahcun kan i lungsak ko hnga, atu cu sualnak ngei lo an si caah nu hrin covo buarnak a si. Ralzam a bawmtu an si i ‘sualnak an tuah’ tiah fehternak zeihmanh a um lo. Atu bantuk in anmah(SAC) duh ning poh in bia an khiah hi cu nu hrin covo buarnak hrimhrim a si tiah,” tlaih a tong mi chungkhar in mi pakhat nih a chim.

Sittwe thong ah kuat mi thongtla hna hi ‘bomb puahnak’ ah lunghrinh mi minung 4, Paletwa ralkap sakhan thantar rang thlai kong he pehtlaih in pakhat, tualchung CDF a bawmtu ti in tlaih a tong mi 16 telh in, minung 27 an si tiah theih a si. Cu lak ah pa 25 le nu 2 an si, tiah theih a si. Credit: The Chin Post

Interim Hakha Township Administration Information and Record Department; Fiakfairok hram thawng te a hun thang cinhmah cang. Khua linh thal caan a sĩ cang tiah theih thannak a hun kan pek. Meitei par le satchuma par tete zong an til i hnahno an corh cang. Thiai rawl fangvoi tete zong an vun kheu ziahmah. Vaurawng par nih that caan a si a fianter khun ko. Mitcham tlang kam ah romei thang an zaam i lunglen hruai te khin mi lung a su. Ngakchiat lio atu bantuk caan aheun ti toih puai kalnak dingah timhcia tein kan rak um cang.

Laimi kan nunphung a si lo koko bu ah kawl nakin laimi kan rak tam deuh tawn. Atu zong Khihna ti toih puni a hung nai thliahmah cang i zeitindah an cawleangh lai ti cu ruahdamh awk a tha lo. A fiang ko mi eu, kumkhat chung ram mi an kan thah-nawnnak vialte hi an Pathian sinah hung kan ngaithiam sawh ko tiah an sual an i thianh lai, Cheu khat zumtu khrihfa aa ti mi zong khi ni ah laithil he an kun te theu lai. Kan bawi le nih thah-nawnnak an tuah mi hi ngaithiam ko hna tiah maw thla an cam te lai; kan phun hawi an thih cuahmah lioah caan hmaan tein lahkhah na kan eiter ca ah kan i lawm tuk tiah maw an cam te hagal Ruah awk tlak ngai a si. Thildik a tanh mi Vaurawng par belte cu thildik a tanh ning tein a par peng rih ko lai.

Kum khat tling dohthlennak: Kan dohmi kan ral, zeidah kan hmailei ah a um? Kan dirhmun, zeitindah hmai kan nor lai? Ramleng lei sining; Kanmah miphun chung in Ramleng ah khuasa nih cun, thazaang an chuah. An si khawh chung in an izuam. Miphun caah zaang hiei an cawi. Asinain, nihin tiang ah International/ram kip cozah nih a fiangmi phungphai le dirhmun an ngei rih lo. Dohthlennak poah ahhin, a chunglei tein a cawlcangmi an si cio ko zong ah, a lenglei dirpitu hi an rak um cio. Tahchunnak ah. American Revolution lio ahkhan, France nih a rak dirpi bang, China Revolution lio ahkhan, Russia nih a rak dirkamh ko. Nain, kan nih kong ahcun, dirhmun fekfuan lo ngai an si.

Innpa India le bawmchantu bik Japan nih cun an lungthii in Ralkap nih thimnak tuah kho zawk schlaw, cozah thar kai sehlaw, biaruahnak tuah hna seh law – daihnak um seh timi khi an saduhthah a si. Cun, UK le Australia tbk. ram cheukhat nih. zeidang chuahpi lo in ASEAN nih hnatlaknak ngaihmi lungtlinnak 5 khan tuanchuah siseh tiah an duh. US nih khuaruahning a khatmi ram hna he chawhich phihkhamnak (economie sanction) a tuah cuahmah. Phungphai thar a ser cuahmah, nain a tak in hlawhtlinnak he a hung hla pah rih hna. A dangdang cukmak, chim ahcun a sau hnga – asinain, zei a si poah ah kanmah dohthlennak a si caah kanmah duhning khan a kal ding cu a si ko hnga.

Mipi lei Thimi, Innio hrawhmi le Hriamtiai kan dirhmun; Nihin tiang ah Thongtla bawmchantu (AAPP) cazin ning in. Ralkap tuahsernak ruang ah sualnak ngeilo zatlangmi 1.719 an thi cang, 13,024 tlaihkhih an tong, 1,974 hi tlaih lai phan ah a thup in a zaami an si. Hihi cazin leng ah theih lo mi an tam Hangluang rih lai, kahdohnak ruang ah a thimi cazin telh a si fawn lo.

Cun, 2021 February 1 in 2022 March 22 tiang ah Ralkap nih mipi inn le lo a hrawhmi a khanghmi hi 7,729 leng a phan. cang. A tam bik ah, Sagaing a si, Inn 4,864 an khangh. A chang ah Magway Inn 1.148 le Chin ramkulh in 1.121 inn khangh a si cang tiah Data for Myanmar nih a thanh, nain cazin ah khumh lo mi a tam liangluang rih lai.

Cu lawng silo in, Biaknak lei innlo zong an hrawh liangluang – CHRO cazin lawng in, Chin ramkulh lawnglawng ah Biakinn 35 tluk le biaknak he pehtiai mi inn 15 an hrawh. Cun, Kayah ah Biakinn 12 an hrawhi, anmah Kaw! Biaknak lila phungki inn a tlawm bik 50 tluk Sagaing le Magway ah an hrawh ve tiah Nuhrin covo lei tuanmi nih an khomsuatmi in kan theih.

Nain, nihin tiang ah hramhram in Ralkap uknak kan duh lo tiah a dohmi hriamtlai vialte fonh hi phu 250 tluk an si lai tiah hlathlaitu nih an zumh- PDF, LDF, CDF tbk. min a phunphun a sakmi vialte telh an si. A bik in, 2021 hnut chuak mi vialte telh in le Tlangcung hriamtlai phu (EAO) telh in a si, nain an zapi in NUG tang ah an um dih lo. Mahbel, muitinh a simi Ralkap uknak dihdonghter eu tam deuh duhnak in a khat mi a si. Atulio ah a cawl cuahmah mi hi PDF in a tlawm bik 25,000 tluk an si i, EAO phu pawl le a naihniam hi 35,000 tluk tal cu a si tiah ruahdamh a si. Nain, ramchung mi thilthei cheukhat nih cun, 100,000 an luan lai tiah an chim về.

Cucaah, raltu kho veve nambar cun a dang tuk a si lo. Nain, mipi hriamtlai lei nih ngaihmi hriambrai, kuanzen le meithal bel cu Kawl Ralkap nih an ngeihmi he cun a dang ngaingai rih. Cucu, a dang tukmi i tukdohnak le thlennak a chuah khawh nakhnga caah Mipi lei in hriamtlai mi cu miphun le ram caah nunnak thap taktak in a cawlcang i hriamtlai mi an si timi hi zapi nih kan philh lo ding a biapi taktak.

Ral hi va dih sehlaw, um ti awk hi kan tha ti hen maw? A kum in a kal cangmi dohthlennak ah. Mino deuh poahpoah nih a dih donghnak (end game) kong rush tik ah, cabuai cung biaruah ding timi timhnak le ruahchannak a um lo, nihin tiang. A hlei in Kawl Ralkap he biaruah ding a um khawh lo caah Ralkap uknak hi a hram in bongh, hrawhhral ding timi a si. Cucu, tam bik duhnak zong a si men hnga.

Ralkap an tha a va der din hau i, zauk phung tanh hriamila phu le thangcung hriamtlai phu nih lukhun bu silo in, raltha le thawng ngai in an duhmi kong a ceihhkhang kho tu sinak a um ahcun, biaruahnak cu a donghnak a si te ko lai timi ruahnak zong cu a um ve, upa lei deuh. Nain, an nih zong nih hihi a um hmasa a hau tiah chiahmi (pre-condition) pathum/li an chim theo mi lak ah; 1.Ramkhel thongtla vialte thlah ding ASSK te phu NLD telh i, atulio thonginn chung ah ummi 9,800 leng vialte chuah dih ding. 2.2020 thimnak phichuak (Election result) cohlan than, hihi NLD lei deuh halmi le duhmi.

3. Tutan bantukin nawlngaihnak (Coup) latu le sualtuahtu Ralkap le lutlai cung ah tuahvolaknak um ding (Accountability) le 4.2008 phunghram tang ah kir tilo in Federal ramkomh thar dirh ding tbk… hi an si. A dangdang pakhat hnih zong a um kho rih men hnga.

Cucaah, kan nih zong nih hriamtlaih in kan dohmi hi kan fian chin a hau. Anmah nih an kan fian, theih mi nak in tampi kan theihfian hna a herh. Kan hmaika ah a phanmi, kan hmuhmi Ralkap tuk le doh a pin lei in, zeidah a lau deuh in kan ruah dingmi ramkhel hmuitinh a si timi zong hi abiapi in ruah chih a hau. Cuti bantuk pawl khuaruahnak nih, hi vialte kan ton cang hnu ahhin, hmun khat ah um awk hi kan tha ti maw timi hiahalnak hi a ka ruahter ngai mi a si.

Hihi cu kan zapi nih kan ruah dingmi a hei si hnga! Kan dohthlennak a surlu: Ralkap le. Raltuk Kan dohthlennak hi kanmah lawng in a ngah lo. Rampi huap, zapi huap in kan tuanti, kan relti, kan dohti a hau – Mah le mah kar buaibainak zoh lo in, a huap kau “bigger picture hi zoh thiam peng ding a biapi. Zeidah a si timi nak in, zeidah a si awk a si timi ah biapi kan chiah a hau! A ruang cu Kum 70 chung anmah lawng i zawnruahnak in a sersiam mi Kawl Ralkap (Established Military Institution) kan doh i. cucu lonh in thiennak le a herhmi tiah kan ruahmi Miphun caah dohthlen cuahmah a si. Phundang in, ralkap hramhram uknak (Military Dictatorship) kha kan dohmi a si caah kanmah zong hramhram uktu (dictator) kan si lo ding zong a biapi.

Nihin ah hriamtlai lawng silo in, zapi le zapi cawlcanghnak a biapi tuk rih hringhran – hriamtlai nih nunnak thap in dohnak le kahnak tuah a si bantuk in, cheukhat nih cozah riantuantu sinak an kaltak (CDM) an tuah i, cheukhat nih thawngpang thlite an hlat i, cheukhat nih. tangka an thawh, hriam an zal, tbk a biapi mi cawlcanghnak zapi tel a hau mi a si. Nihin ah, Mipi nih kan celh ti bak lo tiah ti sual hna sehlaw, Mipi dohthiennak a si kan ti cuahmah mi hi zei dirhmun dah a phanh lai?

Asinain, mizapi zong nih. nunnak pakhat telawng ngeihmi thap in dohthlennak a tuahmi an si [zong] kan theihpi hna i, a sang bik upatnak kan pek hna ding a biapi hringhran. A ruang cu thaizing kiptuh ah a thi kho dingmi lawngte kan si cio ko nain, hriam le hrai, a zum har he raihmai ummi an si caah nun a thapmi an si.

Dothlennak ahhin, kahdohnak in ral tei (out fight) hi a biapit tuk bang, uknak lei ah hmai chawhkanh zong hi a biapi tuk ve mi a si. A uk khawh lonak uk kanh, a rual in uknak ah tei khawh i zuam hi a biapi hringhran. Cun, uknak kan duh lo tiah kan timi kha hman than to ding. Hruai ningcang a thar ngeih a herh. Cucu pawl a um khawhnak hnga. dothlennak phu vialte nih hmun khatte ah tanrual in teinak lam zawh a herh.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*