Pa Ziaza Le Nu Ziaza Theih Khawhnak

Lainu tampi hi an nungak lio ah cun miṭha, mi nunnem, mifel an rak si ko hna. An ngan zong a dam ko. Pasal an neih hnu in zei ruang ah dah an rawk ral i mental health nih a tlak tawn hna timi hi ṭha tein a ruah awk na thei bal maw? Keicu minung zei maw zat ka hmuh cang hna. Miṭha, mi lungthiang tuk mi asi ko nain, a pasal nih a tuah to tuk ruang ah a thluak a rawk i, zuu tama ah ai chuah i a nun can ziaza tiang a rawk dih mi fiang tein ka hmuh.

Pa cheukhat cu leng lei zoh nak cun an fel ngai. Zuu ding tuk zong an si loh. Buu lei zong ah an i pe chan kho. Asinain a chung lei in nupi le a rak tuah canh zir ziar mi an um. Abusive ti poh ah hin nupi le va vuak le kut va thlak theng theng lawng hi a si loh. Bia kaa le holh chia phunkip in nupi le volh pamh a hmang mi le bia in ṭih pheih a hmang mi zong hi abusive behavior ṭhiam ṭhiam a si.

Abusive mi pa pawl an zia theih khawh nak :
▪️Bia nan i el tik ah a kut aa tel lai.
▪️Thilri hrawh a hmang lai.
▪️Bia nan i el tik ah kan thah lai tin a chim lengmang lai.
▪️Zei tik hmanh ah palh phawt le ngaihthiam hal a duh lai loh. ( A palh nak na chimh tik ah nangmah palh ah a can ter khawh lai. Na ka ti hmasa ruang ah pei si cu. Ka rii ruang ah pei si cu. Ka duh lo mi bia pei na chim cu ti bantuk in ai silh nalh peng lai. )
▪️Mawṭaw cung bia nan i el tik ah speed cian tak tak in mongh i duh le i ṭeih sih ti phun in mongh a hmang lai.
▪️A kaa in volh pamh nak bia le bia chiakha a chim lengmang lai.
▪️Thil pakhat khat a tuah i a tlam tling lo tik ah a lung sau la loh. A ai a puang colh peng lai.
▪️Na ka kal tak ah cun kan thah lai si lo le, keimah le keimah kai that lai tiah an tlerh lai.
▪️Kal tak nak bia na chim poh ah amah le mah fahnak i pek a hmang lai.
▪️Na chanbau nak soisel a hmang lai. ( Na pungsan cu cu bantuk kha bantuk na lo tin capo bantuk in an soisel lai )
▪️Nai ṭamh kong le na sam tan kong tiang in an tlang tlak lai.
▪️Serious deuh in bia i ruah na duh zong ah zei ah an rel piak la loh.
▪️Na ning an zah ter lengmang lai nain kan capo nak si a ti lai.
▪️Order an pek tuk lai. ( Rawl cu rak suak cang hme, tu bak ah tuah colh ti bantuk in nai manh lo cuahmah lio zong ah ti a hmang lai. )
▪️A huaha lo te zong ah an hro an rak lengmang lai.
▪️Na dam lo caan le nau neih kaa zong ah na duh lo buin hram hram in nuva si nak tuah pi a hmang lai.
▪️An control tuk lai. ( Thil hmete zong amah nawl loin tuah ngam ti loin an tuah lai. )

Mah hna hi a tlangpi in lai pa sin ah ka hmuh khawh bik mi an si. Phun dang tampi a um rih. Mah bantuk in a um mi pasal cu a ka duh tuk ruang ah si tiah va ruat bak hlah. Cun, ka remh khawh ko lai ti vai i ruah bak fawn hlah. Hi bantuk ziaza cu i ṭhan pi mi ziaza a si caah anmah nih i remh duh nak lungthin an ngaih lawng ah an i remh kho. Pathian le anmah karlak pehtleih nak cung ah a um.

Kha bantuk pasal na ngaih ah cun nai theih lo kar ah na mental health a ṭum chuk thluahmah lai. A ngor mi bantuk in na um lai. Na kum rup loin na tar lai. Hlan bantuk in na active kho ti lai lo. Ho dah ka si ti hmanh kha nai philh dih lai. Lungfah nak nih an mongh deuh deuh tik ah cun, nangmah lawng maw mi tuah hram a thiam ti phun in i tuah sual hna na duh lai. Nangmah lawng maw buai thiam ti phun in buai hna na duh lai. Midang cung tiang in na thin a tawi dih lai. Nangmah lawng hlah na fale zong an rawk thluahmah lai. Kha bantuk abusive mi innchungkhar in a ṭhang mi fale a ṭha kho mi an um loh. An um hmanh ah an tlawm tuk.

Chim ka duh mi cu : Kha bantuk pasal cu kal tak ko in ti ning law na dirhmun ka thei loh. Nangmah lawng nih na fale a zoh kho ding na si lo ca zong ah a si kho. Na fale an ngakchiat tuk rih caah nai hnek bia zong a si kho. Fuh panh ding unau le chungkhat sa-hlawh na neih lo ruang zong ah a si kho. Bawipa nih kan pa thlarau tleih ding in rian a ka khinh ti phun in nai ruah ca zong ah a si kho. A ruang tampi a um kho. Keimah nih na um le na kal kong ah chim khawh mi ka nei loh.

Asinain, kei ka pom ning ah cun, mah bantuk pasal cu i thlah-phoih in in that sual ko sehlaw, anih thong ah a tla lai. Nang le na thi lai. Na fale ho nih dah a van zoh hna lai. Thong chung ah Bawipa he an vai i ton ṭung lo le bang ah cun zei tluk in dah na sungh. Mah fale ca hmanh ruat loin mi thlarau tlau tleih timh phun kha cu kei ka zumh nak he ai ral kah. Na fale an tlei i nangmah kutke te na cawl khawh tiang a zia a ṭhin hlei lo i ṭinh duh nak lungthin zong a nei bak lo mi caah na nunnak cu nai pum pe ko lai maw? Keicu pe nem-mam hlah. Nai sai! Ka fanu le ca zong ah duh bak hlah!

Cucaah, nungak caah chap ka duh mi cu, nan i uar lio hmanh ah, kha bantuk ziaza let-kha-naa ( Signs ) a piah cang ah cun vat i tim bak hlah. Dawtnak ah na ruah mi kha dawtnak si loin mitthli he na chan chung na tuar nak tu si lai. Amah nih cun kan duh tuk ruang ah na ka kal tak lai ti ka phan caah si an ti lai. Kha bantuk kha duh dawtnak tak a si lo. Abusive behaviors tu a si deuh.

Note: Mah hi ṭial kai timh nak a kum in a rau cang. Mi zeimaw pa cheukhat nih an ka doh tuk lai ka ti caah kai let lengmang. Asinain, ramdang nu bang in lainu nih a pasal meithal in a kah ti le, a pasal hlei tlung in tan-thum ah a tan ti bantuk thawng pang kan theih hlan ah awareness tuah a hau cang tiah ka ruah caah ka ṭial nak a si. Na sining ka khen sual ah cun rak i remh. Keimah kha biachia kha in rak ka ti duh hlah! Na ruahnak tu cu comment nak ah zalong ten na ṭial khawh.

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*