Thawngtha: US le UN nih fak deuh in Myanmar rammi an hung kan dirpi cang!

“Thawngṭha”
==========
US le UN nih fak deuh in Myanmar rammi an hung kan dirpi cang ca ah an hawile pawl vialte an hung i fonh rih lai kaw, kan ral cu a lau chin ko lai. A bik in, NDAA ahkhan a mak ngaimi cu; Ramdang mi rallokap he aa kommi siloah sipuazi kut aa tlaimi cu “dantat chih ding” ti a si.

Ukraine president tuzing U.S hluttaw i a biachimmi he peh tonh tikah le U.S nih rallokap hawi a ti duhmi pawl khi direct in an chim lo nain Russia, Tuluk le India te pawl khi an si ko ti a fiang. Japan hi rallokap hringtu kan si ti phun in a ummi an si pah tawn i, tutan NDAA le U N biachahnak nih hin tam ngai, an sining a remh khawh hna men.

UNSC biachahnak hi amakmi te a lo ngai in khuaruahhar ding a si lem lo. A ruang cu; A sual tuk cangmi MAH pawl kha China, Russia le India nih an dirpi duh ti lo bia khi a si. China le Russia nih UN ah veto in agenda an thah khawh ko na bu ah an that duh ti lo. “Za seh, a cu khaan niam le ning hngal cu dah” an ti ko rua khah. Nain, U.S lei ṭanh cu an i thlachiat rih ve ca ah khan “neutral” in kan um, an ti. Jesuh kong ah Pilat nih “Kaa sai lo” tiah a kut aa ṭawl bantuk kha a si ko.

Cu ti a si ca ah, NDAA cu US an pu samrang papi nih min a thut hnu ahcun a hung nung lai i, bomhnak tam nawn kha EROs le PDF tbk nih hmuh a si lai. Khat te lei ah, U N, European Union in ASEAN tiang khu luaimai in MAH hmunhma cu a hung kaang lai i, a dih zau te lai. Khi tikah, zei khi dah “key” a si te hnga ti kha ruah cia i, ready ngai kan hau lai. Zei khom si ah, hihi thawngṭha te hi Bawipa nih ka mi pawl an ngaihchia tuk sual lai tiah a kan dawtnak langhternak ca ah Christmas laksawng a kan chuahmi a si ko rua hi ta.

Kherhlainak: UN Security Council Biakhiah le Myanmar; Russia le China nih an veto nawlngeihnak an hmang lo. Cucaah, Myanmar kong ah UN Security Council (UNSC) nih biakhiah (resolution) a tuah khawhnak a si. ‘Resolution’ cu, ‘statement (cathanh)’ nakin hmual a ngei deuh. Myanmar nih UNSC resolution a zulh lo ahcun, Myanmar nih theipar chia (consequences) a zun men lai. Zeicatiah UNSC lawng nih vawlei daihnak kong ah ‘hriam hmannak’ nawl a ngeih (UN Charter Article 51 zoh). Myanmar ah UN ralkap a thlah lai tinak sullam a si lo. UNSC nawlngeihnak chim duhnak tu a si. UN General Assembly nih UN ralkap thlahnak nawl a ngei lo tinak zong a si.

UN Charter Article 23(1) nih China, France, Russia, UK le USA kha a zungzal UNSC chungtel sinak nawl a pek hna. Article 27(3) nih hi ram 5 hnatlaknak tel lo in, biapi sapa biakhiah khawh lonak kong a chim. Cucu ‘veto’ nawlngeihnak ah a sullam an lak. Cucaah, nizan December 21 i UNSC chungtel 15 nih bia an chimmi lak ah, a zungzal UNSC chungtel 5 bia kha biapi ngai in ka hun char.
Myanmar kong ah UNSC nih resolution a tuah khawh khi i lawmh awk a si ko lio ah, Myanmar ralkap uknak donghternak lam belte a si lo. A bik in hi ram 5 bia ah a langmi cu, ASEAN nih Jakartar i Myanmar kong ‘Biakhiah 5’ a tuahmi kha a si. A sullam cu, raltuk daihter i Kawl ralkapbu tel in phu kip remdaih biaruahnak khi a sawh duhmi a si.

ASEAN biakhiah 5 cu: (1) Myanmar ah zokzok in tukdennak hngol siseh law (hriamtlai) phu kip nih a si khawh biknak in tukden i sum hna seh; (2) Myanmar rammi lungduh hoih in, remdaihnak a len khawh naklai phu kip nih biaruahnak tluang tuah hrimhrim ding; (3) Remdaih biaruahnak timlamtu ASEAN special palai thlah ding; (4) ASEAN nih … harsa (humanitarian) bawmhnak pek ding; le (5) ASEAN special palai nih Myanmar ah phu kip ton ding, ti a si.

2022 December 21 ah UNSC zungzal chungtel ram 5 bia cu, a biapitnak zawn hihi an si. UK palai Barbara: … ASEAN hruaitu pawl (nih biakhiah 5 an rak tuahmi) dirkamhnak hrang ah UNSC resolution hi tuahmi a si…France palai Nathalie nih fakpi in Kawl ralkap tuahmi nuhrin covo buarnak a mawhchiat. ASEAN biakhiah 5 kha Myanmar buainak daihternak lam ah biapi a si tiin a chim.

China palai Zhang: UNSC resolution ngai in tuah awk a si lo, resolution i biahman hi kapkip a huap lomi a si, UNSC president nih cathanh hei chuah sehlaw a rai a si hnga. Cucaah, China nih mee kan thla duh loh. Myanmar buainak hi zozok in daihter khawhmi phun a si loh; an buainak daihternak cu, Myanmar cung bakte ah a ummi a si… ASEAN ram kong ah international community nih ASEAN khuahmuhning le bia hi ngai hram uh. China nih cun, ASEAN biakhiah 5 hi kan dirpmi a si.

Russia palai Vassily: Myanmar buainak nih vawlei daihnak le himnak a hnorsuang lo. Resolution i nan catial nih Myanmar i nuhrin covo kong lawng aa sehchih le kap kip a huap lomi biahman a si… UNSC nih … ASEAN zuam liomi Myanmar remdaihnak hram a phelh awk a si lo… Myanmar nih 2023 ah parliamentary thimnak tuah aa tim ko… Hi UNSC resolution hi chungtel vialte hnatlaknak in sermi a si lo. Russia nih (veto in) resolution phih ding in bia kan khiak lo. UNSC nih aa ceih awk ah a remmi kong cu, Rakhine State i (Rohingya kong) buainak lawng a si.

USA palai Robert nih nuhrin covo buar fak kong ah Kawl ralkapbu a mawhchiat hna. UN General Assembly biakhiah a simi Myanmar sin ah hriamnam cawkzuarh khap awk bia a dirpi… UNSC nih ASEAN biakhiah 5 tuahchuah a dirpi ding le Kawl ralkap sualnak dantat awk a dirpi.

Kherhlainak: UNSC zungzal chungtel ram nih Myanmar ralkap uknak donghter lei a hoihmi resolution an tuah lo. Nuhrin covo buarnak kong le biaruahnak in Myanmar buainak daihternak lam khi an biakhiah nih a sawh. UK nih resolution ahran a tial. UK nih aa chirhchanmi cu, UN Charter Dal 6: ‘Remdiah Biaruahnak in Buainak Daihternak’ a si. Charter Dal 6 nih ASEAN biakhiah 5 a bawmh ti awk a ttha. Ram 5 ning in ASEAN biakhiah 5 ttuanchuah awk an dirpi in a lang. UNSC lawng hi UN ralkap hmang in ram uktu sual donghter khotu an si. Charter tinhmi ah ‘vawlei daihnak le himnak’ a hnorsuangmi ram cung ah hma lak ding a si.

Russia palai nih Myanmar buainak hi vawlei daihnak le himnak hnorsuangtu a si lo a timi khi Min Aung Hlaing caah chirhchan ttha a si kho. A sullam cu, Charter Article 51 ning in Myanmar ah ralkap uknak dihternak ding lam a nai lo tinak a si. UNSC resolution le ASEAN biakhaih 5 nih MAH a dotu hriamtlai phu vialte a bawmh hna lai tinak in a donh hna lai ti tu zumh a um deuh. Cabuai cung ah remdaihnak bia i ruah uh tinak lam tu a hoi kho.

UNSC resolution cu, official document (cachuah) a um rih lo, S/RES/2669(2022) tiah document min an pek te lai le an chuah te lai. Document i an biafang hmanmi zeitluk in dah a tthawng, a der timi a biapi ngaingai lai. Credit: CH Khar

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*